Henri Reuchlin

Henri Reuchlin • Biersommelier

Bij Duitse bieren hoor je vaak de term ‘Reinheitsgebot’ vallen. En daarbij wordt nogal eens gedacht dat een bier, dat niet volgens dat Reinheitsgebot gebrouwen is, niet veel kan zijn. Dat is onzin, want niemand kan volhouden dat een beetje koriander in een witbier schadelijk is. Maar volgens het Reinheitsgebot mag het niet. Kortom, hoog tijd om eens te kijken waar deze vreemde Duitse liefde voor het Reinheitsgebot vandaan komt.

Reinheitsgebot

Wat is het Reinheitsgebot?

Bijzonder is het Reinheitsgebot zeker. Er zijn niet zoveel wetten die na een half millennium nog steeds relevant zijn. Op 23 april 1516 verbood Hertog Wilhelm het gebruik van alle andere grondstoffen dan gerst, hop en water voor het maken van bier. Hij wilde hiermee voorkomen dat brouwers gebruik maakten van allerlei exotische kruidenmengsels, soms van giftige planten.

Zo bezien is het Reinheitsgebot een van de eerste wetten op het gebied van consumentenbescherming en –informatie. Maar de motieven van Hertog Wilhelm waren niet alleen maar onbaatzuchtig. Hij had zich het recht toegeëigend om als enige hop te mogen verkopen. Het Reinheitsgebot zorgde er dus voor dat alle brouwers verplicht waren aan hem hopbelasting te betalen. Bovendien zorgde hij er in een klap voor dat het niet meer mogelijk was om de populaire tarwebieren te brouwen. Dat voorkwam dat er in tijden van slechte oogsten een tekort aan tarwe voor het bakken van brood zou kunnen ontstaan. Maar de Hertog zorgde ervoor dat er één uitzondering bestond: hijzelf stond boven de wet en alleen zijn eigen Hofbräuhaus mocht wél tarwebier brouwen.

Wat mag wel en niet volgens het Reinheitsgebot?

Natuurlijk zorgt het Reinheitsgebot ervoor dat er geen giftige of slechte stoffen in bier gebruikt worden. Wat dat betreft is het Reinheitsgebot een zegen. Maar het werkt ook buitengewoon beklemmend. Ieder gebruik van smakelijke en volstrekt veilige toevoegingen zoals vruchten of specerijen is immers ook verboden. In Duitsland is een biercultuur ontstaan die wel wat weg heeft van dansen op de vierkante millimeter. Razend knap hoeveel verschillende bieren er uit drie grondstoffen gemaakt kunnen worden. Verrassend wordt het vrijwel nooit. Er zijn wat trucjes gevonden om bieren binnen het Reinheitsgebot wat bij te kleuren of aan te zuren, maar daar blijft het ook bij. In de stad Bamberg staat bijvoorbeeld een gigantische brouwerij waarvan niemand ooit het bier gedronken heeft. Volgens alle regels van het Reinheitsgebot produceert men gekleurde brouwsels die gebruikt kunnen worden om de kleur van een bier iets bij te stellen.

Hoe ziet het Reinheitsgebot er in de toekomst uit?

Lange tijd leek de nieuwe biercultuur van begin deze eeuw aan Duitsland voorbij te gaan. Maar onder invloed van de wereldwijde populariteit van nieuwe biersoorten begint zelfs de Duitse consument het Reinheitsgebot als een dwangbuis te beschouwen. Dat geldt vooral in vooruitstrevende steden als Berlijn en Hamburg. En dus treedt er een tweedeling onder brouwerijen op: zij die vasthouden aan de traditionele manier van brouwen, en brouwers die meegaan in de wereldwijde trend naar creatieve en innovatieve bieren.

Misschien is het wel tijd voor een modern Reinheitsgebot. Eentje die de creativiteit van de eigentijdse brouwer beloont, maar tegelijkertijd de brouwers verplicht om de consument informeren over alle gebruikte ingrediënten en de plaats waar het bier gebrouwen is. Dat hoeft niet op het etiket, maar kan bijvoorbeeld ook op de website van de brouwerij.